نبض تالاب انزلی باردیگر می زند امید به بازگشت روزهای اوج
به گزارش حیوان خانگی بگیر، تالاب انزلی بعد از سال ها بحران های بی پایان، حالا با اختصاص 112 میلیارد تومان اعتبار ملی و اجرای طرح های فاضلاب، پاکسازی گیاهان مهاجم و مدیریت آب، نفس های جدیدی را تجربه می کند.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، تالاب انزلی، این گوهر کم نظیر تنوع زیستی ایران و یکی از مهم ترین زیست بوم های تالابی غرب آسیا، بعد از سال ها خفقان ناشی از آلودگی های بی امان شهری و صنعتی، هجوم گونه های مهاجم گیاهی، کاهش تراز آب دریای خزر، رسوب گذاری مزمن و کاهش ماندگاری آب، اینروزها با اجرای مجموعه ای از طرح های کلان مدیریت آب، گسترش زیرساخت های فاضلاب، پاکسازی گسترده پهنه های آبی و اختصاص اعتبارات جدید، حالا با امیدهای جدیدی برای احیا روبرو شده است. امیدهایی که نه فقط در اظهارات مسؤلان، بلکه در چهره صیادانی که باردیگر به قایق هایشان دل بسته اند و در سکوت مرغابی هایی که به نیزارهای پاک شده بازگشته اند، دیده می شود.
تالابی که روزگاری مهد زیست بوم بود و سال ها در محاصره مرگ خاموش
تالاب انزلی با وسعتی بالغ بر ۲۰ هزار هکتار، نه فقط یکی از ارزشمندترین ذخیره گاه های زیست کره در ایران، بلکه در سطح بین المللی نیز بعنوان یک تالاب ثبت شده در کنوانسیون رامسر، نقشی بی بدیل در حفظ تنوع زیستی، تنظیم چرخه آب، تصفیه طبیعی آب های سطحی و فراهم آوری زیستگاه امن برای صدها گونه آبزی، پرنده مهاجر و گیاهان بومی ایفا می کند. معیشت ده ها هزار نفر از ساکنان منطقه، از صیادان سنتی گرفته تا کشاورزان حاشیه نشین و فعالین صنعت توریسم، همواره به سلامت این اکوسیستم گره خورده است.
با این حال، این زیست بوم اعجاب آور طی پنج دهه اخیر، درگیر یک بحران چندلایه شده است. ورود روزانه هزاران مترمکعب فاضلاب تصفیه نشده شهری، پساب های صنعتی، عدم اجرای طرح های آبخیزداری در بالادست، کاهش شدید عمق آب بر اثر رسوب گذاری، گسترش بی رویه گیاهان مهاجمی چون آزولا و سنبل آبی، دست اندازی های بی ضابطه به حریم و بستر تالاب، و در کنار همه این ها، کاهش تراز آب دریای خزر که به قول کارشناسان، اختلاف تراز میان تالاب و دریا را به حدی رسانده که بخشی از آب تالاب به شکل ثقلی بسمت دریا تخلیه و ماندگاری آب در بعضی نقاط بشدت کاسته شده است. این انبوه مشکلات، ادامه حیات را برای این میراث طبیعی بشدت دشوار کرده و بارها زنگ خطر مرگ تدریجی تالاب را به صدا درآورده بود.
سنبل آبی و آزولا؛ مهمانانی که مهمانی را به کام مرگ بردند
در میان تهدیدات متعدد، شاید ترسناک ترین و چشمی ترین آنها، هجوم دو گونه گیاهی مهاجم یعنی «سنبل آبی» و «آزولا» بوده است. این گیاهان که با سرعتی باورنکردنی سطح آب را می پوشانند، نه فقط جلوی نفوذ نور خورشید به عمق آب را می گیرند و فرآیند فتوسنتز را مختل می کنند، بلکه با کاهش اکسیژن محلول، سبب مرگ خاموش ماهیان، لاک پشت ها و سایر آبزیان می شوند. در سالیان اوج بحران، پهنه های وسیعی از تالاب به فرش سبز و غیرقابل نفوذی از این گیاهان بدل شده بود که عبور قایق ها را نا ممکن و عبور پرندگان را ناممکن ساخته بود.
اکنون اما عملیات گسترده پاکسازی مکانیکی و زیستی این گیاهان در روگاها (کانال های ورودی و خروجی آب) و پهنه اصلی تالاب با جدیت دنبال می شود. به قول مسئولان محیط زیست، با استفاده از روشهای تلفیقی از جمله برداشت دستی، جمع آوری مکانیکی و حتی کنترل بیولوژیک، سطح قابل توجهی از این گیاهان مهار شده و قسمتهایی از تالاب که سال ها زیر این پوشش خفه کننده مدفون بود، باردیگر نفس کشیدن را تجربه می کند. با این وجود، کارشناسان اخطار می دهند که این پاکسازی باید مستمر باشد و صرفا یک عملیات مقطعی نمی تواند به معنای پایان خطر این گونه های مهاجم باشد.
زیرساخت های فاضلاب؛ از وعده تا عمل
اما بزرگترین و زیربنایی ترین گام برای نجات تالاب انزلی، قطع زنجیره ورود آلاینده های انسانی به آن است. سال ها بود که فاضلاب خام شهر های رشت، انزلی، صومعه سرا و چندین شهرک صنعتی اطراف، بدون هیچ فرآیند تصفیه ای، مستقیماً یا از راه رودخانه ها به تالاب سرازیر می شد. این آلودگی، نه فقط کیفیت آب را بشدت تنزل می داد، بلکه سبب غنی شدگی (اوتریفیکاسیون) تالاب و رشد افسارگسیخته جلبک ها و گیاهان مهاجم نیز می شد.
اکنون اما با بهره برداری از تصفیه خانه مدرن شرق انزلی، تکمیل فازهای باقی مانده تصفیه خانه غرب این شهرستان، راه اندازی تصفیه خانه جدید در صومعه سرا و توسعه ظرفیت تصفیه خانه رشت، زیرساخت های دفع و تصفیه فاضلاب منطقه دستخوش تحولی اساسی شده است. مسئولان شرکت آب و فاضلاب استان گیلان اعلام نموده اند که با بهره برداری کامل از این پروژه ها، بخش قابل توجهی از فاضلاب تولیدی منطقه، قبل از ورود به رودخانه ها و تالاب، تصفیه خواهد شد. هرچند همچنان نگرانی هایی در رابطه با عملکرد پایدار این تصفیه خانه ها و جمع آوری کامل فاضلاب صنایع وجود دارد، اما حرکت در این راه، خود قدمی بی سابقه در دهه های اخیر به حساب می آید.
مدیریت آب و چالش کاهش تراز خزر؛ معمای حل نشدنی یا راهکاری علمی؟
در کنار آلودگی، «ماندگاری آب» به یکی از دغدغه های جدی کارشناسان محیط زیست تبدیل گشته است. کاهش تراز آب دریای خزر در سالیان اخیر، که برخی آنرا ناشی از تغییرات اقلیمی و برخی بهره برداری بی رویه از منابع آبی حوضه می دانند، سبب شده تا اختلاف تراز میان تالاب و دریا افزایش یابد. این اختلاف، بعنوان یک پدیده طبیعی، سبب خروج ثقلی آب تالاب بسمت دریا می شود و بنابراین، ماندگاری آب در قسمت های مرکزی و غربی تالاب بشدت کاسته شده و حتی برخی پهنه ها در فصول خشک، کاملا خشک می شوند.
برای مواجهه با این چالش، اجرای «طرح اضطراری مدیریت آب تالاب» در دستور کار قرار گرفته است. این طرح، شامل اقداماتی همچون مدیریت ورودی های آب از رودخانه های سفیدرود، پیربازار و زرجوب، بهینه سازی کانال های آبی، کنترل دریچه های ارتباطی با دریا و حتی اجرای راهکارهای نوین برای افزایش ماندگاری آب در هسته های مرکزی تالاب است. هرچند این طرح ها هنوز در مراحل ابتدایی و آزمایشی قرار دارند، اما نشان از عزم جدی برای مدیریت علمی و نه صرفا واکنشی، در مقابل بحران کم آبی تالاب دارد.
یکی دیگر از مؤلفه هایی که در سالیان اخیر مغفول مانده بود، پایش مستمر و پژوهش های میدانی برای پایش کیفیت آب، تنوع زیستی و میزان رسوب گذاری بود. حال سازمان حفاظت محیط زیست با توسعه ایستگاههای پایش آنلاین، انجام مطالعات هیدرولوژیک منظم و همکاری با دانشگاه های استان، قدمهای مؤثری در جهت شفاف سازی وضعیت تالاب برداشته است. همینطور اختصاص اعتبارات جدید و قابل توجه از جانب دولت، که در بودجه های سالیان اخیر دیده می شود، امکان اجرای هماهنگ و مستمر برنامه های احیا را بیشتر از پیش فراهم آورده است.
سهم تالاب انزلی از اعتبارات ملی چقدر است؟
حال؛ احمدرضا لاهیجان زاده معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست کشور اظهار داشت: مجموع اعتبارات ملی در امتداد پروژه های زیست محیطی حدود ۲۰۷ میلیارد تومان است که از این میزان، ۵۰ درصد معادل ۱۱۲ میلیارد تومان به احیای تالاب انزلی اختصاص یافته است که نشان دهنده اهمیت فوق العاده این مساله برای کشور است.
وی ضمن اشاره به لزوم سرعت بخشیدن به روند اجرای پروژه احیای تالاب انزلی، بر لزوم توجه ویژه به حوزه آبخیزداری تاکید کرد و اظهار داشت: نیازمند سرعت بخشیدن به روند پروژه احیای تالاب انزلی با تامین اعتبار هستیم و این پروژه با سودجستن از ظرفیتهای استان و جذب اعتبارات ملی، در امتداد نجات این میراث طبیعی مؤثر خواهد بود و احیای تالاب انزلی نیازمند عزم جدی و همکاری همه سازمانهای دولتی است و امیدواریم با اختصاص این اعتبارات، قدمهای مؤثری در جهت پاکسازی و احیای این تالاب پرارزش برداشته شود.
نگاه به آینده؛ آیا تالاب انزلی به روزهای اوج بازمی گردد؟
پاسخ کارشناسان به این پرسش، دوگانه است. از یک سو، نشانه های امیدوارکننده ای چون بازگشت تدریجی برخی گونه های پرنده مهاجر به پهنه های پاک سازی شده، افزایش کیفیت آب در نقاطی که تصفیه خانه ها وارد مدار شده اند، و کاهش محسوس سطح پوشش سنبل آبی در بعضی کانال های اصلی، نویدبخش روزهای روشن تری است. اما از طرف دیگر، چالش هایی چون کاهش تراز خزر، افزایش جمعیت و پساب های ناشی از توسعه شهری، و همینطور احتمال بازگشت مجدد گیاهان مهاجم در صورت توقف عملیات، همچنان بعنوان کابوسی بر پیکره این تالاب سایه افکنده اند.
آنچه مسلم است، تالاب انزلی امروز بیشتر از هر زمان دیگری به یک «اراده ملی» برای نجات نیاز دارد؛ اراده ای که نه فقط در صورت جلسات و بودجه ها، بلکه در رفتار روزمره مردم، نظارت مستمر نهادهای مدنی، رسانه ها و عملکرد شفاف سازمانهای دولتی متجلی شود.
نفس های جدیدی که اینروزها بر پهنه تالاب می وزد، اگر با عقلانیت، هماهنگی و پایداری همراه شود، می تواند نویدبخش احیایی پایدار باشد؛ احیایی که نه فقط برای محیط زیست، بلکه برای معیشت، فرهنگ و هویت تاریخی مردمان این دیار، یک لزوم اجتناب ناپذیر است.
حرف آخر اینکه در سالیان اوج بحران، پهنه های وسیعی از تالاب به فرش سبز و غیرقابل نفوذی از این گیاهان بدل شده بود که عبور قایق ها را نا ممکن و عبور پرندگان را ناممکن ساخته بود. این آلودگی، نه فقط کیفیت آب را بشدت تنزل می داد، بلکه سبب غنی شدگی (اوتریفیکاسیون) تالاب و رشد افسارگسیخته جلبک ها و گیاهان مهاجم هم می شد. حالا اما با بهره برداری از تصفیه خانه مدرن شرق انزلی، تکمیل فازهای باقیمانده تصفیه خانه غرب این شهرستان، راه اندازی تصفیه خانه جدید در صومعه سرا و توسعه ظرفیت تصفیه خانه رشت، زیرساخت های دفع و تصفیه فاضلاب منطقه دستخوش تحولی اساسی شده است. حال؛ احمدرضا لاهیجان زاده معاون محیط زیست دریایی و تالاب های سازمان حفاظت محیط زیست کشور عنوان کرد: مجموع اعتبارات ملی در امتداد پروژه های محیط زیست حدود ۲۰۷ میلیارد تومان است که از این میزان، ۵۰ درصد معادل ۱۱۲ میلیارد تومان به احیای تالاب انزلی اختصاص یافته است که نشان دهنده اهمیت فوق العاده این مسئله برای کشور است. وی ضمن اشاره به ضرورت سرعت بخشیدن به روند اجرای پروژه احیای تالاب انزلی، بر ضرورت توجه ویژه به حوزه آبخیزداری تصریح کرد و عنوان کرد: نیازمند سرعت بخشیدن به روند پروژه احیای تالاب انزلی با تأمین اعتبار هستیم و این پروژه با سودجستن از ظرفیت های استان و جذب اعتبارات ملی، در امتداد نجات این میراث طبیعی مؤثر خواهد بود و احیای تالاب انزلی نیازمند عزم جدی و همکاری همه سازمانهای دولتی است و امیدواریم با اختصاص این اعتبارات، قدمهای مؤثری در جهت پاکسازی و احیای این تالاب پرارزش برداشته شود.
منبع: حیوان خانگی بگیر
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب