۲۰ سال با دوربین در دل طبیعت زندگی ام را به شکار لحظه ها دادم
حیوان خانگی بگیر: دو دهه است که حسن مقیمی با دوربینش میان کوه ها، دشت ها و مناطق حفاظت شده ایران عکاسی می کند؛ مستندسازی که باور دارد وقتی با طبیعت مشغولی و سفر می کنی، همان لحظه اجرت را می گیری.
خبرگزاری مهر، گروه استان ها- ندا سپاهی: حسن مقیمی متولد اراک و ساکن اصفهان، عکاسی را با مستند اجتماعی عشایر زاگرس شروع کرد و بالاتر از یک دهه است که زندگی اش را وقف ثبت حیات وحش ایران کرده است. او دوربین را نه فقط ابزاری برای ثبت زیبایی که وسیله ای برای دیدن جاهایی می داند که کمتر چشمی به آنها افتاده؛ می گوید عکاسی از حیات وحش که زمانی در کنار زندگی ام جریان داشت، کم کم به خود زندگی تبدیل شد.
مشروح گفتگو را در ادامه می خوانید:
* آقای مقیمی، عکاسی را از کجا شروع کردید؟
عکاسی را با طبیعت شروع کردم. از دوره متوسطه به آن علاقمند بودم. وقتی برای دانشگاه به اصفهان آمدم، این شهر برایم دریایی از سوژه های عکاسی بود. فکر می کردم فقط برای تحصیل آنجا می مانم و بعد می روم، برای همین با عجله شروع کردم به عکاسی از میراث فرهنگی.
اما دلایلی پیش آمد که در اصفهان ماندم و اصفهانی شدم. من در اراک به دنیا آمده ام اما چون ریشه هایم به بختیاری برمی گردد، علاقمند شدم سکونتگاه های بختیاری ها را که نزدیک اصفهان بود ببینم. این رفت وآمدها سبب شد به عکاسی از عشایر علاقمند شوم. در اوقات فراغت می رفتم و از عشایر عکاسی می کردم. کم کم این کار جدی شد.
بعد طرحم را گسترش دادم، چون به جامعه شناسی هم علاقه داشتم. در حوزه زاگرس مرکزی آغاز به عکاسی کردم که شامل بختیاری ها، قشقایی ها، لرها و مردم کهگیلویه و بویراحمد می شد. حدود ۱۰ سال از عشایر عکاسی کردم و هم اکنون مجموعه بزرگی از آنها دارم. علاوه بر عکس، فیلمبرداری، یادداشت و صدای ضبط شده هم دارم؛ یعنی کارم پژوهشی هم بود.
دست روزگار که داستان عجیب وغریبی دارد مرا با محیط زیست آشنا کرد. البته همان موقع که پیش عشایر می رفتم، چون آنها در طبیعت زندگی می کردند، حیات وحش را هم می دیدم و گاهی وقت هایی را صرف عکاسی از آن می کردم اما اتفاقاتی افتاد که جدی تر با محیط زیست آشنا شدم و رفتم سراغ مناطق حفاظت شده. احساس کردم این کار خیلی برایم جذاب است؛ همان هیجان سفر را داشت و علاوه بر آن، جاهایی را می دیدم که قبلاً ندیده بودم. خلاصه تا خودم را پیدا کردم، دیدم چند سالی است که دارم از حیات وحش عکاسی می کنم.
آن زمان هنوز فضای مجازی مثل امروز نبود و تعداد عکاسان حیات وحش بسیار کم بود؛ شاید در کل ایران چهار-پنج نفر بیشتر نبودند. به این علت رجوع زیاد داشتم برای گرفتن عکس. نه برای فروش، برای کارهای مختلف. چون من تا به امروز از این طریق زندگی ام را تأمین نکرده ام و ممر معاشم نبوده است.
الان فکر می کنم در مجموع ۲۱ سال است که عکاسی می کنم؛ حدود ۱۲ سال آن در حوزه حیات وحش و حدود ۱۰ سال هم عکاسی مستند اجتماعی از عشایر. تاکنون در ۹ استان کار کرده ام و اطلس ۶ استان از آنها انتشار یافته است.
اطلس یعنی سیمای طبیعی استان را دیده ایم؛ تمام مناطق حفاظت شده را رفته ام و گونه های خاص جانوری و گیاهی را عکاسی کرده ام. این برای من توفیق بزرگی بوده.
خوشبختانه کارم مؤثر هم بوده. تاکنون چهارده-پانزده جلد کتاب مستقل دارم که خودم کار کرده ام و ده-یازده کتاب مشترک با دوستان. در مجموع حدود بیست وشش جلد کتاب خروجی کارم بوده است. آخرین کتابی که زیر چاپ است، «گوزن های ایران» است. پیش از آن «قوچ اصفهان» و قبل تر «آهوان ایران» انتشار یافته. چند فیلم مستند هم ساخته ایم. کم کم چیزی که کنار زندگی ام بود، خود زندگی شد. هم اکنون بیشتر وقتم صرف همین کار است؛ اگر سفر می روم برای محیط زیست است، اگر کتاب می خوانم یا فیلم می بینم و معاشرانم بیشتر دوستان محیط بان هستند.
*رفتار حیات وحش غیرقابل پیش بینی است؛ یکی از غافلگیرکننده ترین یا هیجان انگیزترین لحظه هایی را که در طبیعت اصفهان یا مناطق دیگر در حین عکاسی تجربه کرده اید، چه بود؟
گونه ای داریم به نام کاراکال که از گربه سانان است؛ بسیار خجول، کم دیده، شب رو و تک زی در کویر. همیشه آرزو داشتم آنرا ببینم. در سفرهای کویری مدام با خودم می گفتم آیا روزی می شود؟
یک بار در یزد برای عکاسی از پرنده نشسته بودیم. جای خیلی عادی بود و چند شاخه گذاشته بودیم. دوربینم کاملا آماده و رو به آبشخور بود. یک کبوتر جنگلی آمده بود بالای درخت و منتظر بودم پایین بیاید.
ناگهان یک کاراکال آمد توی کادر. انگار برق گرفته بودم. اول دیدنش، دوم اینکه سال ها منتظرش بودم، و سوم اینکه اصلاً انتظارش را نداشتم و در فاصله سه متری بود.
سعی کردم حتی مژه نزنم و از گرفتن عکس فوری صرف نظر کردم تا حیوان آرام شود. چون دقیقا داشت به من نگاه می کرد و شک کرده بود. گفتم اگر یک حرکت کنم، می رود. گذاشتم مشغول آب خوردن شود و بعد تعدادی عکس از آن گرفتم. تا آن زمان و حتی تا هم اکنون، هنوز جزو خواستنی ترین تصاویر کاراکال است که ثبت شده؛ چون بیشتر تصاویر موجود با دوربین تله ای گرفته شدند و با دوربین حرفه ای و حضور یک عکاس در فاصله سه متری، چنین چیزی پیش نیامده بود. این یکی از خاطرات خوب من از عکاسی است.
*در گفتگوی که قبل تر با شما داشتم، گفتید هر عکس حیات وحش یک داده قابل استناد است. چه طور یک عکس می تواند به شناخت رفتار، مهاجرت یا حفاظت کمک کند؟ مثال هایی از کارهای خودتان بزنید.
یک عکس شاید نتواند اما مجموعه عکس ها می تواند. فرض کنید سال گذشته عکسی از هوبره گرفتم که حلقه ای به پایش بود. این حلقه ها را در کشورهای دیگر روی پرنده ها می گذارند تا مسیر مهاجرتشان مشخص شود. معمولا باید پرنده شکار شود یا جایی بیفتد تا حلقه پیدا و به سازمان های مربوطه گزارش شود اما من به عنوان عکاس بدون لطمه رساندن به آن، از زوایای مختلف طوری عکس گرفتم که شماره حلقه مشخص شود و بعد به محیط زیست تحویل دادم. در حالیکه شکار این پرنده ممنوعست و در شرایط عادی ممکن بود هیچ گاه خبری از آن نرسد.
اردک تاجدار، تالاب پریشان
عکاس می تواند نقش تکمیل کننده داشته باشد، ؛ وقتی گونه ای را در موقعیت جغرافیایی، تاریخ و زمان مشخص ثبت می کنید، این داده برای کارشناسان محیط زیست پرارزش است. گاهی حتی عکاس ممکنست گونه ای را ثبت کند که قبلاً در آن منطقه گزارش نشده و این یک اطلاع جدید است.
*عکاسی از گوشت خواران را چگونه با عکاسی از علف خواران یا پرندگان مقایسه می کنید؟ کدام یک برای شما چالش برانگیزتر یا جذاب تر است؟
مسلما عکاسی از گوشت خواران دشوارتر است چونکه معمولا تعدادشان کم و خودشان شکارچی اند. شکارچی ها حواسشان خیلی جمع تر است. شما باید شکارچی را شکار کنید! نزدیک شدن به آنها خیلی سخت است. معمولا شب گرد هستند، رفتارشان مخفیانه است و همیشه درحال استتارند. دیدنشان یک شانس است چون جای مشخصی ندارند اما علف خواران رفتارشان قابل پیش بینی تر است؛ می توانید محل تغذیه یا آبشخورشان را پیدا کنید.
*به جوانان علاقمند سفارش می کنید که اول عکاس باشید، بعد به طبیعت علاقمند شوید و مطالعه کنید؛ این سفارش را بیشتر باز کنید. چه مهارت ها یا دانش هایی ضروری است؟
برای دوست داران جوان، اول باید عکاسی را یاد بگیرند و ابزار مناسب داشته باشند اما مهم تر از تمامی علاقه حقیقی به طبیعت است؛ کسی که طبیعت را دوست دارد، ساکنانش را هم دوست خواهد داشت. آمادگی جسمانی نیاز دارد و صبر، تحمل گرسنگی و بی خوابی؛ در یک کلام باید «طبیعت مرد» باشند؛ همینطور باید منطقه را بشناسند و طوری رفتار کنند که به حیات وحش لطمه نزنند. برای شروع، دانستن عکاسی، علاقه به طبیعت و مقداری تحمل کافی است و بقیه در عمل به دست می آید.
*آیا تابحال عکسی گرفته اید که بعداً متوجه شوید اهمیت حفاظتی یا علمی خاصی داشته باشد؟
بله یک دفعه دانشجوی مقطع دکتری به پارک ملی کلاه قاضی آمده بود و دنبال نوعی خزنده از خانواده آگاماها می گشت. خیلی گشتند اما پیدا نکردند. رئیس پارک به من زنگ زد و پرسید عکس چنین گونه ای داری؟ گفتم اصلاً نمی دانم این گونه چیست اما چند عکس از خزندگان دارم. بعد دیدیم یکی از عکس هایم همان گونه ای بود که دنبالش می گشتند.
ممکن است گونه هایی وجود داشته باشد که عکاس کمتر به آنها توجه کند اما در جایگاه خود پرارزش باشند. در اکوسیستم ارزش حیاتی همه گونه ها برابر است. کسی که در حوزه حیات وحش و محیط زیست کار می کند، باید با یک نگاه به همه نگاه کند تا چیزی را از دست ندهد که ممکنست برای متخصصان پرارزش باشد.
*چطور شد که قوچ اصفهان مبحث یک کتاب مستقل برایتان شد؟
قوچ اصفهان به خاطر انحصاری بودنش در استان اصفهان و بخشی از چهارمحال وبختیاری، یکی از گونه های شاخص کشور است. من چون در اصفهان زندگی می کنم و به حوزه محیط زیست گرایش پیدا کردم، نمی توانستم از این گونه سمبلیک چشم پوشی کنم؛ به ویژه که سازمان حفاظت محیط زیست هم آنرا نماد جانوری استان اعلام نموده بود.
قوچ اصفهان
سال ها حضور در نمایشگاه ها و جلسات نشان داد که حتی مسؤلان گردشگری و منابع طبیعی هم اغلب این گونه را نمی شناسند و به پتانسیل حفاظتی و گردشگری اش بی توجه اند.
دو سال پیش نسخه ای منتشر گردید که راضی ام نکرد؛ با تکمیل داده ها و تصاویر، «اطلس قوچ اصفهان» را آماده کردم که به زودی چاپ می شود. نمی شود در حوزه حیات وحش یک استان کار کرد و از گونه اصلی و منحصربه فرد آن بسادگی گذشت؛ این کتاب ادای دینی است به طبیعتی که همه چیز به ما داده و تلاشی برای معرفی بهتر آن به مخاطب عام و متخصص.
*اگر بخواهید یک جمله یا عکس را به عنوان میراث کارتان به نسل بعد بسپارید، آن چیست؟
فکر می کنم به محیط زیست به عنوان میراث طبیعی کشور خیلی کم لطفی شده است. ما دائم درحال بهره برداری بالاتر از توان بازسازی طبیعت هستیم، درحالیکه زیاده خواهی و مصرف گرایی بشر فشار خردکننده ای بر زیستمندان وارد می کند؛ از تبدیل زمینهای طبیعی به کشاورزی برای تغذیه میلیاردها مرغ و خروس گرفته تا ابزارهای مدرنی مثل تفنگ لیزری، موتورسیکلت و دوربین دید در شب که معادله نابرابر شکار را به ضرر حیوانات تغییر دادند.
وظیفه اولیه همه ما حفظ طبیعت است؛ یکی با قلم، یکی با قدم، یکی با هنر یا پول و حداقل با آلوده نکردن اطرافمان. یادمان نرود که محیط زیست همیشه نخستین قربانی جنگ، افزایش جمعیت و تنش های اقلیمی است.
به طور خلاصه، هم اکنون فکر می کنم در مجموع ۲۱ سال است که عکاسی می کنم؛ حدود ۱۲ سال آن در حوزه حیات وحش و حدود ۱۰ سال هم عکاسی مستند اجتماعی از عشایر. هم اینک بیشتر وقتم صرف همین کار است؛ اگر سفر می روم برای محیط زیست است، اگر کتاب می خوانم یا فیلم می بینم و معاشرانم بیشتر دوستان محیط بان هستند. برای دوست داران جوان، اول باید عکاسی را یاد بگیرند و ابزار مناسب داشته باشند اما مهم تر از تمام علاقه واقعی به طبیعت است؛ کسی که طبیعت را دوست دارد، ساکنانش را هم دوست خواهد داشت.
منبع: getpet.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب